سيد محمد جواد ذهنى تهرانى

304

توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى)

شارح گويد : بگفته مصنّف كنايه سه قسم است : قسم اول قبل از اينكه بشرح اينقسم بپردازيم مىگوئيم : اينكه مصنّف در مقام تعبير از اينقسم لفظ مؤنث استعمال كرده و گفته : [ الاولى ] باعتبار آنست كه قسم اوّل عبارتست از كنايه و بهرصورت قسم اوّل از كنايه آنست كه مطلوب به آن نه صفت بوده و نه نسبت و آن افراد و مصاديقى دارد : از جمله : كنايه‌اى است كه از نظر معنا واحد باشد مثل اينكه چنين اتّفاق افتد كه صفتى از صفات اختصاص بموصوف معيّنى داشته باشد لذا صفت مزبور را ذكر مىكنند تا بواسطه آن بموصوفش منتقل شوند مانند قول شاعر : الضّاربين بكلّ ابيض مخذوم * و الطّاعنين مجامع الاضغان يعنى : كسانى كه زننده‌اند بر سر دشمنان با هر شمشير برّان و قطع‌كننده‌اى و آنان كه با نيزه زننده‌اند بر محلّ جمع شدن كنيه‌ها ( قلب ) كلمه [ المخذوم ] به معناى قاطع است و [ ضغن ] عبارت است از حقد و كينه . شاهد در كلمه [ مجامع الاضغان ] است كه يك معنا بوده و صفتى است كه اختصاص به قلوب دارد لذا ذكر شده و از آن قلوب اراده گرديده است . و از جمله : كنايه‌اى استكه عبارت باشد از معانى چند به اين نحو كه صفتى را اخذ نموده و آن را به لازم ديگر موصوف ضمير نموده و هم